TS Tế Hiển Bửu Dương
Tiểu Sử
Hành Trạng
Thiền Sư Tế Hiển Bửu Dương (1703 - 1791)
Hòa Thượng Tế Hiển Bửu Dương thuộc họ tộc Nguyễn Phước sinh năm 1703 tại Huế. Ngài là người đầu tiên truyền thừa thiền phái Liễu Quán vào vùng đất mới Khánh Hòa, Sài Gòn Gia Định và Long An.
Năm 1745 niên hiệu thứ 6 Cảnh Hưng nhằm thời chúa Võ Nguyễn Phước Khoát, ngài khai sơn Thiên Bửu thượng. Và sau đó lập thêm chùa Thiên Bửu hạ, nay gọi là tổ đình sắc tứ Thiên Bửu hay chùa Tổ toạ lạc tại thôn Bình Thành, xã Ninh Bình thị xã Ninh Hòa, cạnh dòng sông Dinh. Cảnh trí thanh tịnh nên người xưa đã mô tả :
" Thanh thủy đoạn phiền não, cô thôn hiện già lam"
Tạm dịch:
" Nước sông dứt phiền não, thôn vắng hiện già lam".
Phải chăng Thiên Thai Thiền Tôn là nơi ngài được truyền pháp và Bửu Dương là pháp hiệu tổ Liễu Quán ban cho. Chọn 2 chữ đầu tên chùa "Thiên" và "Bửu", gộp hai chữ ấy lại thành "Thiên Bửu" là tên gọi của chùa?
Chùa Thiên Bửu thượng tọa lạc tại thôn Điềm Tịnh, xã Ninh Phụng, thị xã Ninh Hòa với kiến trúc theo kiểu chữ " Môn" gồm chánh điện, Đông lang và Tây lang và trước cổng Tam Quan có hai câu đối:
Thiên nhân cung kính Thế tôn, phước huệ viên dung khai giác lộ
Bửu địa trang nghiêm Phật độ, nhân duyên thành tựu khải từ môn
Tạm dịch là:
Trời người cung kính Thế tôn phước huệ, tròn đầy mở đường giác
Đất quí trang nghiêm cõi Phật, duyên lành thành tựu khải cửa từ
Tiền đường có chạm câu đối của Tổ Phước Tường:
Thiên đạo hoằng khai, thiên cá tu hành thiên cá đắc
Bửu vân quảng nhuận, thất trùng lan thuẩn thất trùng tu.
Tạm dịch là:
Chánh pháp mở ra, ngàn kẻ tu hành, ngàn kẻ được
Mây lành toả khắp, bảy hàng cây báu, bảy hàng tu.
Thiền sư Tế Hiển Bửu Dương có khai sơn chùa Từ Bi. vì trên long vị của ngài thờ ở chùa sắc tứ Tập Phước Gia Định có ghi : " Từ Bi đường thượng, tam thập lục thế húy Tế Hiển, thượng Bửu hạ Dương đại lão hòa thượng".
Năm 1747, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 8, ngài trùng hưng chùa Phổ Hóa do tổ Tế Dưỡng Châu Cấp khai sơn ở xã Ninh Bình.
Năm 1763, ngài đã chứng minh đúc Đại hồng chung ở chùa Thanh Lương xã Ninh Thân:
上寶下楊和尚證明.大越國廣南處平康府新定縣中總平安社平安村.住持僧積仁大積仁大師.清涼寺奉佛今本道及十方善男信女眾等.景興二十四年四月吉日鑄鴻鐘…
"Thượng Bửu hạ Dương, hòa thượng chứng minh, Đại Việt quốc, Quảng Nam xứ, Bình Khang phủ, Tân Định huyện, Trung tổng, Bình An xã, Bình An thôn. Trụ trì tăng Tích Nhơn Đại sư, Thanh Lương tự phụng Phật, kim bổn đạo cập thập phương thiện nam tín nữ chúng đẳng. Cảnh Hưng nhị thập tứ niên, tứ ngoạt kiết nhựt chú Hồng Chung…”
Có nghĩa là: “Tại thôn Bình An, xã Bình An, tổng Trung, phủ Bình Khang, huyện Tân Định, xứ Quảng Nam, nước Đại Việt, Hòa thượng húy thượng Bửu hạ Dương Chứng minh đúc đại hồng chung, vào năm Cảnh Hưng thứ 24, tháng tư ngày lành chuông do đại sư Tích Nhơn trụ trì chùa Thanh Lương cùng thiện nam tín nữ, thập phương bổn đạo cúng dường tạo lập…
Có lẽ trong chiến tranh sợ bị thu để làm vũ khí nên nên người trong chùa mang chung đi dấu, nhưng lâu quá bị thất lạc?
Một hôm, một người câu cá ở bàu Bơi bất ngờ trông thấy một đại hồng chung nổi lên rồi chìm xuống ở bàu. Người ấy lặn xuống nhìn thấy chiếc chuông nằm úp sát lớp cát ở đáy bàu. Nghe tin dân chúng xúm lại kéo lên, dùng hết sức mà quả chuông lớn vẫn không nhúc nhích. Sau đó dân làng thiết lập hương án cầu nguyện thì chuông kéo lên nhẹ nhàn.
Ngoài những công hạnh xây chùa, tạo tượng đúc chuông ra hòa thượng Tế Hiển Bửu Dương đã đào tạo những đệ tử nổi danh như:
1) Hòa thượng Đại Thông Chánh Niệm (1710 - 1810)
2) Hòa thượng Đại Phước Liễu Tánh
3) Hòa thượng Đại Bửu Kim Cang (1740 - 1765)
4) Hòa thượng Đại Bồ Thiện Đề.
Tháp Bửu Dương
Ngày 20 tháng 2 năm 1791, tổ Tế Hiển Bửu Dương viên tịch tại tổ đình Thiên Bửu. Sự ra đi của ngài đã khép lại một cuộc đời tận tụy phục vụ đạo pháp nhân sinh trong buổi đầu mở đạo. Tổ Tế Hiển Bửu Dương là vị sao sáng trong rừng thiền, làm tỏ rạng thiền phái Liễu Quán tại xứ trầm hương. Kế thừa chùa Thiên Bửu khoảng 100 năm sau, hòa thượng Thanh Chánh Phước Tường noi gương tổ tiếp tục truyền đuốc trao đèn và dày công đào tạo ra những danh Tăng phục vụ đạo pháp dân tộc. Ngọn đuốc Bồ Tát Thích Quảng Đức đã thắp sáng trang sử Phật Giáo Việt Nam trong mùa pháp nạn 1963. Thiền sư Tâm Trung Nhơn Thứ, người thắp ngọn đuốc tuệ soi sáng cõi sương mù Đà Lạt. Môn phong Liễu Quán tại Khánh Hòa đã thắp sáng niềm tin cho người Phật tử Việt Nam nhiều thế hệ.
Tháp tổ Tế Hiển Bửu Dương được môn đồ tứ chúng tạo lập tại chùa Thiên Bửu thượng. Đây là một trong những di tích lịch sử văn hóa cổ tháp nổi tiếng tại Khánh Hòa. Tháp cao 5,5m, trên đỉnh có hình hoa sen đỡ bầu rượu, tất cả có 7 tầng, 56 góc của tháp đều gắn đầu rồng. Chung quanh tháp là lan cang bao bọc, cao 1m rộng 6 tấc, bốn góc thành khắc hoa sen. Tầng trên cùng, ba mặt trước trang trí hoa văn lưỡng long tranh châu, các mặt chung quanh còn lại khắc hình những linh vật kỳ lân phụng hoàng. Kế tầng dưới 4 mặt chạm trổ Phạn ngữ và hoa văn mai lan cúc trúc… Tầng dưới cùng phía trước đặt tấm bia, 7 mặt còn lại khắc các bài kệ bài tán bằng thể thơ ngũ ngôn hay bát cú.
Tháp tổ Tế Hiển Bửu Dương hình bát giác có 7 tầng tượng trưng thất Phật, hình bát giác tượng trưng bát chánh đạo. Chung quanh Tháp có xây thành hình vuông. Tại 4 góc thành có 4 cây trụ cao đắp hình hoa sen trên đầu trụ. Hai bên cửa Tháp có hai cây trụ lớn chạm nổi hình hai con rồng chầu, hai bên cửa tháp có hai con lân phục. Đây là cổ tháp kiến trúc kỳ vĩ, chạm trổ tinh vi, đường nét uyển chuyển mềm mại, sắc nét, có long chầu, lân phục.
Bia Tháp có câu đối hai bên bia:
Chánh quả tại liên hoa thượng phẩm
Duyên thành ư bảo tháp trung sanh
Tạm dịch:
Chánh quả trên thượng phẩm hoa sen
Duyên thành nở giữa lòng bảo tháp
Bên phải tháp có bài kệ:
Kiến sắc phi ư không
Văn thinh bất thị thiệt
Sắc thinh ngã mạc tưởng
Thân đáo liên hoa đài.
Tạm dịch là:
Thấy sắc chẳng phải không
Nghe tiếng không là thật
Sắc tiếng ta đừng nghĩ
Thân đến liên hoa đài
Tháp cổ Bửu Dương là một di tích cổ có nghệ thuật kiến trúc và chạm trổ hết sức tinh tế của tiền nhân còn lưu tại làng quê yên bình Điềm Tịnh, Ninh Hòa. Hàng năm, vào ngày 19,20 tháng 2 âm lịch, môn phong tổ chức lễ húy kỵ tổ sư Tế Hiển Bửu Dương tại tổ đình Thiên Bửu và hiệp kỵ chư vị lịch đại tổ sư kế thế trụ trì trùng hưng tam bảo là để tri ơn và tán dương công hạnh truyền thừa dòng thiền Liễu Quán nơi xứ trầm hương, một quê hương đẹp như ý thơ của ai đó đã diễn tả:
" Khánh Hòa là xứ trầm hương
Non xanh nước biếc, người thương đi về".