0-TS Lặc Đàm Hồng Anh
Tiểu Sử
Hành Trạng
3. Thiền sư Hồng Anh ở Lặc đàm. Thiền sư Hồng Anh tại Hồng châu, vốn người dòng họ Trần ở Thiệu võ quan. Từ thủa bé thơ, sư rất thông mẫn, đọc sách cứ năm dòng xuống một lượt, song thân rất mến thương, khiến là thư sinh tập học Tiến sĩ. Sư bỏ ăn tự thệ nguyện khẩn cầu xuất gia. Ðến lúc thành đại Tăng tức liền đi phỏng đạo, theo hướng đông, Sư vân du đến Tào sơn nương tựa Nhã Công lão túc. Lâu sau, Sư giã từ đi lên Vân cư, trông nhìn núi hang thắng tuyệt, bèn nghĩ tính muốn trọn đời ở đó, đọc xem kinh Hoa Nghiêm, luận Thập Minh, đến câu: “Trí tuệ chân thật vốn không thể tánh, chẳng thể tự biết không thể tánh nên làm tánh của Vô tánh, chẳng thể tự biết Vô tánh nên gọi là Vô minh”. Trong Ðệ lục địa của kinh Hoa Nghiêm nói: “Chẳng rõ Ðệ nhất nghĩa nên gọi là Vô minh, lấy biết trí tuệ chân thật vốn không tánh nên chẳng thể tự rõ. Nếu gặp duyên rõ biết mà rõ thì Vô minh diệt vậy”. Ðó có nghĩa là cửa cốt yếu để thành Phật. Thế rồi nói: “Có Lão Tử ở Tích nham”. Ngay ngày đó, Sư đến báu yết Thiền sư Tuệ Nam ở Hoàng nghiệt, đàm nói thâu đêm đến sáng, Thiền sư Tuệ Nam chỉ thêm sự kính mến Sư mà chưa hứa cho vào thất. Sư thường luôn trình bày ngữ cú, mà Thiền sư Tuệ Nam chỉ lặng im. Một ngày nọ nhân lấy hộp kinh, bất chợt sẩy tay rơi rớt đánh mạnh một tiếng, Sư bèn đến ngộ, liền đi thẳng đến Phương trượng trình bày kiến giải của mình. Thiền sư Tuệ Nam bảo: “Ông mới là người đầy đủ mắt chánh anh hùng của nhà ta, khó nên tự gìn giữ”. Bấy giờ dưới chúng hội, các bậc lang tượng lẫn lộn, mà Sư đàm luận nghĩa lý tinh anh tỏa phát, từng nghiêng đổ bốn tòa, tiếng tăm vang vọng rất lắm. Sư mới vân du Tây sơn, gặp Cư sĩ Phan ở Nam xương đồng dừng nghỉ qua đêm tại Song lãnh. Cư sĩ Phan nói: “Long Ðàm thấy Thiên Hoàng, thời tiết mờ tối hợp Khổng Tử”. Sư kinh lạ hỏi: “Lấy gì làm chứng nghiệm”. Cư sĩ Phan nêu cử Khổng Tử nói: “Hai ba ông cho là ta ẩn ư? Ta không ẩn ấy vậy. Ta không đi mà chẳng cùng hai ba ông là khâu vậy”. Thiên Hoàng nói: “Ngươi mang trà lại, ta cùng ngươi tiếp, ngươi mang thức ăn lại, ta ngươi nhận, ngươi hỏi thăm, ta đưa tay, nào từng chẳng vì ngươi?” Sư lấy làm như thế nào?” Sư cười, bảo: “Người Sở lấy gà rừng cho đó là chim phụng, ở đời lưu truyền lấy đó làm trò cười. Chẳng hay lời nói ấy của Cư sĩ cùng loại tương tợ đó. Cớ sao ngươi mang trà lại, ta vì ngươi tiếp, ngươi mang thức ăn lại, ta vì ngươi nhận, ngươi hỏi thăm, ta đưa tay, nếu nói là nói, nói cái gì? Nếu nói chẳng nói, Long Ðàm vì sao bèn ngộ vậy? Do đó, nói là không pháp có thể nói mới gọi là nói pháp. Lấy biện tài của Ðức Thế Tôn cũng không thể thêm hai câu ấy vậy. Người học chỉ cầu mở hiểu, thí như đồn họa năm sắc giữa hư không. Ổ chim cũng không Phật pháp có thể truyền trao, chẳng thể ngồi im lặng, chỉ nhón lấy lông vải thổi đó, thị giả bèn tỏ ngộ. Người học mới nói: “Nhón lông vải lên toàn thể lộ bày”, tợ như thấy biết đây chưa vượt khỏi thừa giáo. Như vậy mà có thể xưng là khách của môn hạ Tổ sư ư? Cửu Phong bị người ta hỏi: “Trong núi sâu có Phật pháp không?” Bất đắc dĩ mà nói: “Có”. Kịp đến lúc bị cật vấn tới cùng không thể có, mới nói: “Thạch đầu lớn là lớn nhỏ là nhỏ”. Người học mới bói lường nói là: “Giết nói chúng sinh nói ba đời cháy dữ”. Xét giáo thừa như thế tự đủ, sao lại phải hỏi ý chỉ của Tổ sư ư? Cần được thoát thể rõ ràng đi. Thí như người bị bệnh mắt tìm cầu thầy thuốc chữa trị, thầy thuốc mới hay dứt trừ màng mạc ngăn che mắt đi, chẳng từng đem ánh sáng cho người đó”. Cư sĩ Phan bèn đẩy sàn giường đứng dậy nói: “Tôi lo buồn đạo pháp Tích thúy chưa có người nối tiếp, nay biết hết ở nơi tự thân mình ông vậy”. Thiền sư Thuận ở Song lãnh hỏi: “Lão Sư trong am khéo hỏi người học. Chắn ngay cổ họng, môi mép nói lấy một câu. Thủ tòa từng nói được gì?” Sư lấy đó mỉm cười thôi, mà có làm kệ tụng rằng: “A gia từng giấm mổ ba thước Vợ mới rửa mặt sờ nhằm mũi Ðạo ngô đáp thoại được quần eo Huyền sa mở sách là giấy trắng”. Khi ấy, Thiền sư Thuận thán phục cho là dưới danh không hư sĩ. có bạn đồng tham ở Thạch môn phân tòa tiếp nạp, Sư làm kệ tụng mà gởi đến đó là: “Trong lò muôn nung sắt tật lê Ngay phải cao giá chớ nhiều đó Ngang lại dọc đi cười ha ha Mặc người bên cạnh nói thị phi”. Ðến năm Hy Ninh thứ nhất (1068) thời Bắc Tống, Sư làm thủ chúng ở chùa Viên thông tại Lô sơn. Học giả quy hướng nương tựa như ở Nam công. Qua mùa xuân năm sau, Thiền sư Tuệ Nam viên tịch. Ðến tháng 10, Sư theo sự thỉnh mời của bốn chúng, bèn khai mở giảng pháp tại Thạch môn. Có vị Tăng hỏi: “Lúc lập trường làm vui đùa thì như thế nào?” Sư đáp: “Lò hồng lửa dữ, ra quạ rùa sắt”. Lại hỏi: “Ngay cán bày trống tự Sư đánh, đầu sào trăm thước việc ấy như thế nào?” Sư đáp: “Sơn Tăng chẳng tin kế sống ấy”. Vị Tăng ấy phỏng bàn nghị, Sư bảo: “Chớ tài tên rỉ”. Vị Tăng ấy lễ bái xong đứng dậy, bèn duỗi góc ca-sa xuống và hỏi: “Lúc cởi áo mang giáp thì thế nào?” Sư đáp: “Vui được Lang yên dứt, cung tên treo trên vách”. Vị tăng ấy lại vén kéo góc áo ca-sa lên và hỏi: “Lúc sửa chỉnh áo giáp lại thì như thế nào?” Sư đáp: “Chẳng đến bờ Ô giang, biết ồn chưa chịu ngừng”. Vị Tăng ấy bèn hét. Sư bảo: “Kinh ngạc ta ư?” Vị Tăng vỗ một cái, Sư bảo: “Cũng là được sống trong chết”. Vị Tăng ấy bèn lễ bái. Sư bảo: “Sắp có nghĩa là tài của thâu Yên pháp Triệu. Xưa nay chỉ là giặc muối bại riêng”. Vị Tăng ấy lại hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Lông mày rẽ chữ bát, ánh mắt tợ sao băng”. Lại hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Ðạt-ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Một gậy, một vết sẹo”. Lại nói: “Ðại chúng chứng minh, người học lễ tạ”. Sư cười lớn ha, ha. Vị Tăng ấy lễ bái xong đứng dậy, đưa tay trái họa vẽ một tướng vòng tròn, Sư nắm cây phất trần xỏ xuyên qua bên hữu. Vị Tăng ấy đưa tay phải họa vẽ một tướng vòng tròn. Sư nắm cây phất trần xỏ xuyên qua bên tả. Vị Tăng ấy đưa hai tay họa vẽ tướng vòng tròn gá bày. Sư đưa cây phất trần họa vẽ một đường và bảo: “Ba mươi năm trở lại đây chưa từng gặp con cháu của Quy ngưỡng, ngày nay tức gặp nhằm gã tài đạp ngói mộc. Lại có người hỏi câu thoại nữa chăng?” Ngưng giây lát, không có người hỏi, Sư mới bảo: “Hỏi cũng không cùng, đáp cũng không cùng. Hỏi đáp qua lại đối với đạo dầu xa. Cớ sao huống là việc này, ngay nhiều đầu gây nêu cử được chẳng là trượng phu, dưới tiếng hét nhận ngay chưa là đạt sĩ. Nào kham hướng lấy trong lời, thì rong tìm cầu trong câu. Ðường ngôn từ nhọn vút mới mẻ, cơ phong bén nhạy. Thấy biết như vậy đều là chôn vùi Tông chỉ, vấy dơ tiên hiền. Nên Tổ ta nói nào từng mộng thấy. Chỉ như Ðức Phật Như Lai của chúng ta đến lúc sắp nhập Niết-bàn mới bảo: “Ta có chánh pháp nhãn tạng Niết-bàn diệu tâm, nay giao phó cho Tôn giả Ma-ha Ca-diếp. Tôn giả Ma-ha Ca-diếp bèn giao phó Tôn giả A-nan, Tôn giả A-nan lại gao phó Tôn giả Thương-na-hòa-tu, rồi Ðại sĩ Ưuba-cúc-đa các Tổ nối tiếp nhau. Mãi đến Tổ sư Ðạt-ma từ Tây vức lại, chỉ thẳng tâm người thấy tánh thành Phật, chẳng lập văn tự ngữ ngôn. Há chẳng là đạo phương tiện của các tiên Thánh ư?” Từ đó ngay người chẳng tin tức tự mê đầu nhận ảnh, rong đuổi đường cuồng, đến nỗi khiến thui thủi nổi trôi sinh tử. Các Thiền đức! Nếu hay một niệm xoay trở lại tỏa lại, hướng đến dưới cẳng chân mình chăn màn xé rách rốt cùng tương lai. Có thể gọi là cửa động mở suốt, lầu các lớp lớp, mười phương hiện khắp, hải hội đều sáng rõ, bèn mới là phàm Thánh hiền ngu núi sông đất liền dùng một ấn “Hải ấn Tam-muội” mà ấn định, lại không mảy may thấu lọt, sơn Tăng cử xướng như thế. Nếu là trong chúng có bản sắc nạp Tăng nghe đó thật là bịt tai mà về, cười phá miệng người khác. Ðại chúng hãy nói bản sắc nạp Tăng môn hạ, một câu ấy làm sao sống? Nói”. Ngưng giây lát, Sư tiếp bảo: “Khoảng trời tuyết vùi đá ngàn thước, cửa động lạnh bẻ vài gốc tùng”. Lại một ngày nọ, lên giảng đường, có vị Tăng hỏi: “Hoàng Long một khúc nhạc, đích thân Sư xướng hát, tay Phật cẳng lừa lược mượn xem?” Sư đáp: “Lão Tăng đánh lùi trống”. Vị Tăng ấy bèn lễ bái. Sư bảo: “Ðầu rồng đuôi rắn”. Lại hỏi: “Với Lâm Tế trồng tùng tức chẳng hỏi, còn Bách Trượng mở ruộng nương việc ấy như thế nào?” Sư đáp: “Sâu nhằm đầu bừa”. Lại nói: “Người xưa còn sống”. Sư bảo: “Lại thêm đầu cày”. Vị Tăng ấy bèn lễ bái, Sư đánh xuống thiền sàn một cái, trông nhìn cả đại chúng và tiếp bảo: “Núi xanh trùng điệp điệp, nước biếc vọng róc rách”. Sư bèn nhón lấy cây gậy tiếp bảo: “Chưa đến nơi vực sâu, lắc đầu nhìn kỹ càng”. Sư chống cây gậy mà đứng dậy, tiếp bảo: “Núi báu cao vút người ít đến, trước hang tuyết lấp tùng khô ngã, ngọn trước ngọn sau vượn hoang hú, một dãy đường xưa gió trong quét. Các Thiền đức! Tuy là như vậy, hãy nói cây gậy sơn Tăng nắm chống dài được ít nhiều?” Sư lại bèn nhón dậy và bảo: “Dài theo dài sử dụng, ngắn theo ngắn sử dụng”. Rồi Sư gõ xuống một cái. Lại có lúc lên giảng đường, giây lâu, sư trông nhìn đại chúng mà bảo: “Thạch môn cao vút ải sắt lao, nhướng mắt lớp lớp muôn nhận cao, trâu sắt không sừng xung phá được, trong biển Tỳ-lô nổi sóng đào. Hãy nói một câu chẳng giẫm qua sóng đào làm sao sống? Nói”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Một câu chẳng vội không nhằm hỏi, đến nay còn làm Tăng Dã bàn”. Xong, Sư xuống tòa. Sư ở chưa tròn thời kỳ một năm, mới chỉ sáu tháng, tri sự phân tranh, ngăn cản không thể được, Sư mới nói cùng đại chúng rằng: “Lãnh chúng không nghiêm túc, chánh bởi không có đức, tôi có thẹn với Long môn”. Và bèn gọi Duy-na đánh chuông đại chúng nhóm tập lần lượt hành khất, trước sau Sư dặn bảo: “Sau khi tôi tịch diệt dùng lửa thiêu hóa, lấy cốt đá cất tàng nơi tháp chỗ thông để rõ sống chết chẳng lìa chúng tịnh”. Nói xong, Sư bèn thị tịch, hưởng thọ năm mươi chín tuổi, bốn mươi ba hạ lạp. Môn nhân đệ tử vâng theo lời Sư dạy răn, trà tỳ, đem linh cốt nhập tháp, riêng thâu gom Xá-lợi để cúng dường.