0-Cư Sĩ Thái Sử Hoàng Ðình Kiên
Tiểu Sử
Hành Trạng
15. Cư sĩ Thái Sử Hoàng Ðình Kiên. Cư sĩ Thái Sử Sơn Cốc Hoàng Ðình Kiên tự là Lỗ Trực, đem tinh thần Bát-nhã đã tập học xưa trước, tuy đầy đủ làm Quan nhưng vẫn sống điềm đạm, ra vào không Tông nhưng chưa có nói hước tới, khéo giỏi trước thuật Diễm Từ. Từng đến bái yết Thiền sư Tú ở Viên Thông. Thiền sư quở trách Cư sĩ rằng: “Ðại trượng phu bút mực tài giỏi mà cam làm việc ấy ư?” Và mới đem việc họa vẽ ngựa thời Lý Bạch mà răn dạy. Cư sĩ cười mát mà nói: “Không sao lại đem tôi đặt vào trong bụng ngựa vậy ư?” Thiền sư Tú bảo: “Ông dùng Diễm ngữ động lòng dâm của người trong thiên hạ như vậy, chẳng chỉ vào trong bụng ngựa mà còn sợ bị sinh vào địa ngục Nê-lê nữa vậy”. Cư sĩ kính sợ rồi sám tạ đó. Từ đó dứt tuyệt việc bút mực, chỉ chăm chăm nơi Ðạo, trước thuật bài văn phát nguyện, thống thiết răn ngừa tửu sắc, chỉ sáng sớm ăn cháo, trưa ăn cơm mà thôi. Về sau, Cư sĩ đến nương tựa Thiền sư Hối Ðường Tâm, mong cầu chỉ nói thẳng tắc nhanh chóng. Hối Ðường bảo: “Chỉ như Trọng Ni nói hai ba ông cho là ta giấu ẩn ư? Ta không giấu ẩn các người vậy. Thái sư sống thường lý luận thế nào?” Cư sĩ phỏng đối đáp. Hối Ðường bảo: “Chẳng phải, chẳng phải”. Cư sĩ bèn mê mờ chẳng thôi. Một ngày nọ theo hầu Hối Ðường đi núi, khi ấy khắp hang núi hoa quế đua nở nhiều, Hối Ðường bảo: “Ông có nghe mùi thơm hoa mộc tê chăng?” Cư sĩ đáp: “Có nghe”. Hối Ðường bảo: “Tôi không giấu ẩn ông vậy”. Ngay lời nói ấy Cư sĩ bèn giải ngộ, liền lễ bái mà thưa rằng: “Hòa thượng được nghĩ gì tâm từ tha thiết?” Hối Ðường cười bảo: “Chỉ cần ông đến nhà vậy”. Lâu sau, Cư sĩ lại đến bái yết Thiền sư Ngộ Tân - Tử Tâm ở Vân nham. Theo chúng vào thất, Thiền sư Tử Tâm trông thấy Cư sĩ bèn trương mắt hỏi rằng: “Tôn Trưởng Lão (Tôi) chết, học sĩ chết đốt làm hai đống tro, hướng đến nơi nào cùng thấy?” Cư sĩ im lặng không trả lời. Tử Tâm ước ra bảo: “Hối Ðường khiến tham được đến cùng, khiến chưa nhằm về sau, Cư sĩ làm Tả quan ở Kiềm nam, Ðạo lực càng ưu thắng, ngay trong không tư niệm, bèn tỏ rõ được điều hỏi của Thiền sư Tử Tâm, nên mới viết thư báo rằng: “Năm trước thường nhờ khổ khổ dẫn dắt lâu dài như mộng say y hy ở trong Quang ảnh, bởi tình thực chẳng hết, mạng căn chẳng , trông nhìn sườn bờ mà thối lùi vậy. Nhân bị khiển trách đến Kiềm nam, giữa đường ban ngày nằm nghỉ, tỏ rõ lại bỗng như tầm tư, bị Lão Hòa thượng ở trong thiên hạ lửa dối ít nhiều, chỉ có Ðạo nhân Tử Tâm chẳng chịu, mới là thứ nhất cũng vì vậy, chẳng hơn nỗi muôn vàn may mắn!”. Về sau, Cư sĩ có làm bài minh nơi tháp Thiền sư Hối Ðường rằng: “Tôi xưa trước vâng thừa dự ghi kham nhậm Ðại pháp, nhưng Ðạo nhãn chưa tròn mà lại chiêm ngưỡng Tốt-đổ, thật rất tán thán Tông ngưỡng, mới khắc ghi vào đá cứng, kính trọng tán thán Di Mỹ”. Cư sĩ lại thiết cúng Tần Phần và dùng văn mà cúng tế đó, dụng kệ mà kính điếu rằng: “Gió biển thôi rơi núi Lăng già, Thiền đồ bốn biển dán mắt nhìn, Một nắm tơ liễu gom không được, Hòa khói nhặt tại lan can ngọc”.